Nieuwe technologieën verwijzen niet langer alleen naar software of applicaties. Ze omvatten nu ook fysieke infrastructuren (datacenters, halfgeleiders, elektriciteitsnetwerken) en de regelgevende kaders die hun uitrol mogelijk maken. Begrijpen hoe deze technologieën de wereldeconomie transformeren, vereist een blik voorbij de modellen van kunstmatige intelligentie om te onderzoeken wat hen mogelijk maakt en wat hen tegenhoudt.
Infrastructuren en halfgeleiders: de materiële basis van de technologische economie
De media-aandacht richt zich op AI-modellen, maar de technologische groei stuit op fysieke beperkingen. Volgens het McKinsey Global Institute hangt de vooruitgang van kunstmatige intelligentie minder af van de beschikbaarheid van algoritmen dan van de toegang tot datacenters, elektriciteit, koeling en halfgeleiders.
Elektronische chips, met name geavanceerde halfgeleiders, staan centraal in een concurrentiestrijd tussen landen. De Verenigde Staten, China en India investeren massaal in lokale productiecapaciteiten. Deze race om halfgeleiders hertekent de wereldwijde toeleveringsketens en creëert nieuwe geopolitieke afhankelijkheden.
Een artikel dat de rol van technologieën op Claravox uiteenzet, herinnert eraan dat deze infrastructurele kwesties direct de innovatiecapaciteit van bedrijven beïnvloeden, ongeacht hun sector.
De bottleneck beperkt zich niet tot chips. Ingenieurs die gespecialiseerd zijn in het ontwerpen van halfgeleiders en het beheren van datacenters zijn een zeldzame hulpbron. Het opleiden van deze profielen kost meerdere jaren, wat het tempo van uitbreiding vertraagt, zelfs wanneer de financiering beschikbaar is.
Energie en datacenters: de spanning tussen digitale groei en decarbonisatie
De opkomst van datacenters genereert een toenemende druk op de elektriciteitsnetwerken. Volgens S&P Global kan deze vraag het gebruik van gasproductie in bepaalde regio’s verlengen, wat een directe spanning creëert tussen digitale uitbreiding en decarbonisatiedoelen.
Dit punt wordt nog weinig behandeld in de klassieke analyses over de digitale economie. De lokale tegenstand tegen de vestiging van nieuwe datacenters neemt toe in verschillende Europese landen. Gemeenschappen meten de kloof tussen de gecreëerde banen (vaak weinig zodra de bouw is voltooid) en het water- en elektriciteitsverbruik dat wordt gegenereerd.
Voor technologiebedrijven wordt deze energiebeperking een strategische locatiefactor. Landen met overvloedige en gedecarboniseerde elektriciteit (waterkracht, nucleair) trekken meer digitale infrastructuurprojecten aan. Toegang tot energie bepaalt nu de technologische concurrentiekracht van een gebied.
Van generatieve AI naar agentische AI: wat verandert voor bedrijven
Generatieve kunstmatige intelligentie (in staat om tekst, afbeeldingen of code te produceren) heeft de debatten de afgelopen jaren gedomineerd. Een recentere ontwikkeling verdient het om onderscheiden te worden: de overgang naar agentische AI.
Deze term verwijst naar systemen die in staat zijn om meerdere acties autonoom uit te voeren, processen te sturen en softwareontwikkeling te ondersteunen zonder menselijke tussenkomst bij elke stap. Het verschil met generatieve AI ligt in de uitvoeringscapaciteit: agentische AI biedt niet alleen voorstellen, maar handelt.
Wat dit concreet betekent
Voor bedrijven verandert deze transitie de aard van de verwachte productiviteitswinsten. Generatieve AI maakte het mogelijk om de productie van inhoud of analyses te versnellen. Agentische AI belooft volledige taakreeksen te automatiseren:
- Beheer van logistieke stromen met realtime aanpassing zonder tussenkomst van menselijke validatie
- Geassisteerde softwareontwikkeling, waarbij de agent code schrijft, test en corrigeert over meerdere iteraties
- Sturing van marketingcampagnes met dynamische budgetallocatie tussen kanalen
Deze evolutie roept vragen op over interne governance. Het delegeren van beslissingen aan een software-agent vereist dat de grenzen van zijn acties nauwkeurig worden gedefinieerd en de gevallen waarin menselijke tussenkomst nodig blijft.
Regulering van kunstmatige intelligentie: de AI Act gaat operationeel
De Europese Unie heeft verordening 2024/1689 aangenomen, bekend als de AI Act. Deze tekst classificeert AI-systemen op basis van risiconiveau en legt geleidelijke verplichtingen op aan de bedrijven die ze implementeren.
In tegenstelling tot de principesverklaringen die eraan voorafgingen, gaat de AI Act nu de fase van concrete toepassing in met een bindende tijdlijn. Bedrijven moeten nu hun systemen documenteren, risico’s beoordelen en transparantie naar gebruikers waarborgen.
Gevolgen voor economische actoren
De verplichtingen variëren afhankelijk van de risicocategorie van het systeem. Toepassingen met een hoog risico (geautomatiseerde werving, kredietbeoordeling, biometrische surveillance) zijn onderworpen aan strikte eisen voor audit en traceerbaarheid.
- Bedrijven die gebruik maken van grootschalige taalmodellen moeten de systemische risico’s van hun tools beoordelen
- De implementatoren van AI in de gezondheidszorg of rechtspraak zijn verplicht om voortdurende menselijke supervisie te handhaven
- Leveranciers van generatieve AI-systemen moeten duidelijk aangeven dat de inhoud door een machine is gegenereerd
Voor landen buiten de Europese Unie creëert de AI Act een regulatoire sneeuwbaleffect. Bedrijven die naar de Europese markt exporteren, moeten zich aan deze regels houden, wat andere rechtsgebieden aanzet om hun eigen kaders te harmoniseren.
Innovatie en ontwikkeling: contrasterende regionale dynamieken
Technologische groei is niet gelijkmatig verdeeld. Landen met een ecosysteem dat risicokapitaal, technische talenten en betrouwbare infrastructuur combineert, vangen het grootste deel van de waarde die door digitale innovatie wordt gecreëerd.
India bijvoorbeeld, zet in op de massale opleiding van ingenieurs en de lokale productie van halfgeleiders om zijn afhankelijkheid van import te verminderen. De Verenigde Staten behouden een voorsprong op fundamenteel onderzoek in kunstmatige intelligentie, terwijl Europa probeert zijn industriële achterstand in te halen met een aantrekkelijk regelgevend kader en gerichte investeringen.
Ontwikkelingslanden blijven grotendeels consumenten van technologieën die elders worden geproduceerd. De Verenigde Naties benadrukken dat digitale technologieën in twee decennia bijna de helft van de bevolking van ontwikkelingslanden hebben bereikt, maar toegang garandeert niet de capaciteit om te produceren of de economische waarde die eraan verbonden is te capteren.
De kloof tussen producerende en consumerende landen van technologieën dreigt te vergroten als investeringen in infrastructuur en opleiding niet volgen. Het komende decennium zal worden gekenmerkt door het vermogen van elke economie om toegang tot digitale tools om te zetten in reële productiviteitswinsten, en niet alleen in oppervlakkige adoptie.
